Wanneer er sprake is van een matige of zware/ernstige depressie, komt behandeling met medicijnen vaak voor, vooral als er zogeheten vitale kenmerken bij voorkomen (zie diagnose). Medicijnen die tegen depressies worden voorgeschreven, worden antidepressiva genoemd. Soms helpt het eerst voorgeschreven middel niet en moet een tweede of zelfs een derde worden geprobeerd. Bij ongeveer 20-30 procent van de mensen met een matige/gemiddelde of ernstige depressie slaat de medicatie niet aan, of de werking van de antidepressiva is onvoldoende.
 

Antidepressiva zijn onder te verdelen in vier groepen:

Groep 1: de tricyclische antidepressiva of TCA's

TCA's worden al zo'n dertig jaar gebruikt. Ze zorgen ervoor dat stoffen in de hersenen die voor de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen zorgen (neurotransmitters), langer actief blijven. Er zijn veel verschillende soorten TCA's, zoals bijvoorbeeld amitriptyline (Tryptizol, Sarotex) en clomipramine (Anafranil). Het duurt ongeveer tien à veertien dagen voordat ze gaan werken. Pas na ongeveer zes weken is de werking optimaal.

Modernere TCA's lijken minder bijwerkingen te hebben dan de oudere tricyclische antidepressiva. Bijwerkingen die geregeld voorkomen zijn o.a. een droge mond, duizeligheid, veel transpireren, obstipatie en problemen met plassen. Meestal verdwijnen de bijwerkingen na een week of twee. Helaas zijn mensen vaak geneigd vroegtijdig te stoppen met de medicijnen, omdat ze wel last hebben van de bijwerkingen maar nog geen verbetering van de stemming merken.

De tricyclische antidepressiva kunnen verder complicaties geven als u aan een andere aandoening lijdt, bijvoorbeeld een hartziekte, epilepsie, lever- of nierfunctiestoornissen of een prostaataandoening. De arts zal daarom rekening houden met uw situatie bij het voorschrijven van een tricyclisch middel.

Groep 2: selectieve serotonine-heropnameremmers (SSRI's)

SSRI's zijn een nieuwe en veel voorgeschreven groep antidepressiva. Serotonine speelt een belangrijke rol bij de prikkeloverdracht tussen zenuwcellen. De stof wordt, nadat deze stof is afgegeven door zenuwcellen in de hersenen, gewoonlijk snel weer door de cellen opgenomen. SSRI's remmen die heropname, waardoor meer serotonine in de hersenen komt. Tot deze vrij nieuwe groep medicijnen behoren o.a. fluoxetine (Prozac), fluvoxamine (Fevarin) en paroxetine (Seroxat).

Deze middelen hebben andere, meestal minder ernstige, bijwerkingen dan de tricyclische antidepressiva. Toch veroorzaken ze soms ongemakken zoals misselijkheid, diarree, obstipatie, hoofdpijn, slapeloosheid of een onrustig of angstig gevoel. Net als bij de oudere typen medicijnen duurt het zo'n tien dagen tot zes weken voordat het middel optimaal werkt. De bijwerkingen moeten binnen een paar weken verdwenen zijn. Houden ze langer dan twee weken aan of veroorzaken ze veel ongemak, stel u uw arts daar dan van op de hoogte.

Groep 3: Mono-amino-oxidase-remmers of MAO-remmers

MAO-remmers remmen het mono-amino-oxidase enzym, dat de neurotransmitters (die impulsen van de ene zenuwcel naar de andere overbrengen) afbreekt. Daardoor stijgt de hoeveelheid neurotransmitters en vermindert de depressie. Net als TCA's zijn ze al dertig jaar in gebruik. MAO-remmers worden tegenwoordig niet vaak meer voorgeschreven, omdat ze pas na lange tijd gaan werken en veel mogelijke bijwerkingen hebben. Bovendien kunnen deze medicijnen in combinatie met bepaalde voedingsmiddelen (bijvoorbeeld rode wijn, kaas en chocolade) een gevaarlijke bloeddrukstijging en ernstige hoofdpijn teweegbrengen. Een nieuwere MAO-remmer, moclobemide, heeft waarschijnlijk minder bijwerkingen. Toch is men voorzichtig met het voorschrijven van dit middel. MAO-remmers zijn met name geschikt voor depressieve mensen die andere antidepressiva niet kunnen verdragen of er geen baat bij hebben gehad.

Groep 4: Andere medicijnen tegen depressies

Er worden steeds nieuwe medicijnen tegen depressies ontwikkeld. Voorbeelden van nieuwe middelen zijn: mianserine (Tolvon), mirtazapine (Remeron) en nefazodon (Dutonin). Ze beïnvloeden bepaalde chemische hersenstoffen en hebben soms bepaalde voordelen boven de oudere typen medicijnen. Als u denkt dat deze nieuwe medicijnen misschien iets voor u zijn, ga dan naar uw huisarts voor uitgebreidere informatie.

Veel van de meest gebruikte antidepressiva vallen in deze vier categorieën, maar niet alle. Zo wordt lithium gebruikt om mensen te behandelen die lijden aan bipolaire stoornissen, dat wil zeggen dat ze zowel manische als depressieve perioden hebben.

Antidepressiva kunnen ook gebruikt worden in combinatie met andere medicijnen, zoals slaappillen of kalmeringsmiddelen, om een aantal bijkomende problemen van de depressie het hoofd te bieden.

Bijwerkingen
Voor alle soorten antidepressiva geldt dat het belangrijk is dat u zich houdt aan de voorgeschreven dosering. Als u minder neemt dan voorgeschreven is, werkt het middel waarschijnlijk niet goed. Als u meer inneemt, kunt u hyperactief en overdreven uitgelaten worden. Bovendien neemt de kans op ernstige bijwerkingen dan toe. Verder is het belangrijk om door te gaan met de medicijnen, ook als ze niet lijken te werken. Geen enkel antidepressivum werkt onmiddellijk en het kan wel zes weken duren voordat het optimaal werkt. Als de depressieve klachten afnemen, is het vaak toch raadzaam om nog enige tijd door te gaan met de medicijnen. Meestal is het nodig ze nog een aantal maanden te blijven gebruiken om te voorkomen dat de depressie terugkomt. Sommige mensen zijn bang dat ze eraan verslaafd raken, maar daar is op dit moment onvoldoende bewijs voor.

Sommige bijwerkingen zijn zo vervelend, dat de client de medicatie niet meer inneemt, voortijdig stopt met het gebruiken van de medicatie of minder gebruikt dan voorgeschreven. Enkele bijwerkingen zijn niet formeel vastgelegd maar worden toch vaak genoemd door clienten, zoals het gevoelsarm zijn of het gevoel dat niets je meer écht raakt. Antidepressiva kunnen de scherpe kantjes van het leven afhalen maar daarmee ook de hoogtepunten neerhalen. Op internet kun je bijwerkingen van antidepressiva melden op de website www.meldpuntmedicijnen.nl en natuurlijk ook lezen wat andere mensen hebben geschreven over de werking en bijwerking van antidepressiva. Het is belangrijk dat je de werking en de bijwerkingen van je medicatie regelmatig met je arts bespreekt. Als het middel niet genoeg werkt of teveel bijwerkingen heeft, kan gezocht worden naar een ander middel of een andere vorm van behandeling.

Het is belangrijk om te weten dat het effect van een antidepressivum niet meteen begint. Er kunnen twee tot vier weken verstrijken, voordat de stemming verbetert. Het kan zelfs vier tot zes weken duren voor de depressie minder wordt en de cliënt weer kan functioneren. Het is belangrijk dat dit verteld wordt, om te voorkomen dat de cliënt al na een paar dagen teleurgesteld de medicijnen niet meer inneemt. Als het eerste middel niet aanslaat kunnen andere antidepressiva soms wel helpen.  Naast het gebruik van medicijnen blijft de begeleiding door de hulpverlener, arts of psychiater in de vorm van informatieve en steunende gesprekken van essentieel belang.

De eerste dagen zal de cliënt , behalve eventuele bijwerkingen, nog maar weinig van het antidepressivum merken. De omgeving ziet vaak eerder dan de cliënt zelf als er een verbetering op til is.  Als de medicatie werkt kan het bijvoorbeeld zijn dat je dit kunt zien aan de gezichtsuitdrukking. Het gezicht staat bijvoorbeeld minder angstig en gespannen. De cliënt wordt ook wat actiever als de medicatie aanslaat. De stemmingsverbetering blijft meestal nog even achterwege. Dit kan een risico zijn wanneer de cliënt bijvoorbeeld suïcidaal is. De ‘rem’ gaat er wat vanaf, terwijl de stemming nog somber kan zijn. Het gevaar voor zelfdoding kan dan aanwezig zijn. De stemmingsverbetering komt geleidelijk op gang, zodat de cliënt na een paar weken ook zelf voelt dat de depressie minder aan het worden is. De depressie is hiermee nog niet echt ‘genezen’.

Abrupt stoppen met medicatie verhoogt de kans op zogeheten onttrekkingverschijnselen. Het kan daarbij zowel om psychische als om lichamelijke klachten gaan: clienten die plotseling met hun medicijnen stoppen, klagen over prikkelbaarheid, huilbuien, levendige dromen, angsten en zelfs hallucinaties, maar ook over duizeligheid, misselijkheid en slapeloosheid. Het meest opvallende verschijnsel is het optreden van spiertrekkingen en schokken, die vergeleken worden met elektrische schokken.
De onttrekkingsverschijnselen kunnen per antidepressivum verschillen. Sommige antidepressiva geven nauwelijks of geen klachten, terwijl de verschijnselen bij andere middelen heeft heftig kan zijn.